01
- Premier Partner
- Google Ads partner programında en üst tier; spend + sertifikasyon + performans eşiklerini geçen ajanslara yıllık verilir, beta + partner manager erişimi sağlar.
02
- Meta Business Partner
- Meta'nın ajans + teknoloji ortakları programı; Advantage+, CAPI ve Marketing API beta erişimi ile partner manager desteğini içerir.
03
- Shopify Plus Partner
- Shopify'ın enterprise seviye ortaklık programı; Plus merchant başarı ekibi, Checkout Extensibility erken erişim ve Hydrogen + Oxygen öncelik desteği sağlar.
04
- Klaviyo Master Elite
- Klaviyo'nun en üst ajans tier'ı; Data Platform + advanced segmentation uzmanlığı gerektirir, yıllık sertifikasyon yenileme disipliniyle tutulur.
05
- Certified Partner
- Platformun belirli ürün + modül için resmi sertifikasyon sınavını geçmiş ajans veya uzman; standart destek ve dokümantasyon erişimi sağlar.
06
- Partnership Tier
- Partner programlarda seviye hiyerarşisi (örn. Member → Select → Premier → Elite); spend + sertifika + müşteri başarısı eşikleriyle belirlenir.
07
- Beta Access
- Public lansmandan önce partner ekosistemine açılan yeni özellik erişimi; erken geri bildirim + rakip avantajı sağlar.
08
- Partner Manager
- Platform tarafında atanmış hesap yöneticisi; eskalasyon, yol haritası brief, beta pilot seçimi ve co-marketing koordinasyonu yapar.
09
- Revenue Share / MDF
- Partner'ın platformdan aldığı komisyon, rebate veya Market Development Fund; Roibase'de her çeyrek müşteriye şeffaf raporlanır.
10
- RFP / POC / Scorecard
- Request for Proposal (soru seti) → Proof of Concept (4-6 hafta test) → Weighted Scorecard (ağırlıklı puan); vendor seçimi için nesnel üçlü.
11
- SLA / DPA / Exit Clause
- Service Level Agreement (uptime + destek), Data Processing Agreement (KVKK/GDPR), Exit Clause (çıkış şartları + veri portabilitesi) — enterprise sözleşme üçlüsü.
12
- Certification Matrix
- Ekip × platform × sertifika seviyesi × geçerlilik tablosu; eskime, yenileme tarihi ve yedek uzman kapasitesi görünür tutulur.
13
- Microservices
- Tek bir uygulamayı, kendi veritabanı ve dağıtım döngüsü olan küçük servislere bölme mimarisi. Bağımsız ölçek + ekip özerkliği sağlar; ama distributed system karmaşıklığı, observability ve service-mesh ihtiyacı doğurur.
14
- Monolith
- Tüm fonksiyonların tek bir codebase ve tek bir deployment unit içinde yaşadığı geleneksel uygulama mimarisi. Modular monolith versiyonu, küçük-orta ekipler için microservice'lerden daha hızlı ve ucuzdur; "premature decomposition" en sık karşılaşılan tuzak.
15
- Serverless
- Kod'un altyapı yönetimi olmadan, otomatik ölçeklenen function-as-a-service ortamında çalıştırılması (AWS Lambda, Cloudflare Workers, Vercel Functions). Pay-per-execution model — düşük trafiğe ekonomik, ani spike'larda esnek; cold-start ve vendor lock-in tradeoff'ları.
16
- CI/CD
- Continuous Integration + Continuous Delivery/Deployment — kodun her commit'te otomatik test edildiği ve geçerse production'a kadar otomatik akıttığı pipeline. GitHub Actions, GitLab CI, CircleCI; release döngüsünü günlerden dakikalara indiren modern engineering norm.
17
- Docker
- Uygulamayı çalıştığı tüm bağımlılıklarıyla birlikte taşınabilir bir container imajına paketleyen platform. "Bende çalışıyor" probleminin sonu; CI/CD'nin standart artefaktı, Kubernetes ve modern PaaS'ların alt katmanı.
18
- Kubernetes
- Container'ları yüzlerce-binlerce makinede otomatik dağıtan, ölçekleyen ve self-healing yöneten orchestration platformu. EKS, GKE, AKS managed versiyonları; mikroservis tabanlı production altyapısının de facto standardı, küçük ekiplerde overengineered bir seçim.
19
- Infrastructure as Code (IaC)
- Sunucu, ağ, DB ve cloud kaynaklarını manuel UI'dan değil, versiyonlanmış kod dosyalarından (Terraform, Pulumi, CloudFormation) yönetme yaklaşımı. Tekrar üretilebilirlik, code review, disaster recovery ve multi-environment parity'nin temeli.
20
- Observability
- Bir sistemin iç durumunu dış sinyallerden (metrics, logs, traces — "üç direk") çıkarabilme yetisi. Monitoring'in evrimi: known-unknowns yerine unknown-unknowns'a hazırlık. Datadog, Grafana + Prometheus, Honeycomb ekosistemleri.
21
- Distributed Tracing
- Bir isteğin frontend → API gateway → mikroservisler → DB → 3rd-party arasındaki tüm yolculuğunu tek trace ID altında izleyen teknik. OpenTelemetry standardı; Jaeger, Tempo, Datadog APM araçları; latency root-cause analizinin tek çözümü.
22
- Event-Driven Architecture
- Servislerin doğrudan birbirini çağırmak yerine event yayınlayıp consume ettiği mimari paradigma. Loose coupling + ölçek esnekliği sağlar; Kafka, RabbitMQ, AWS SNS/SQS, Google Pub/Sub backbone'lar; eventual consistency tradeoff'unu kabul eder.
23
- Message Queue
- Üreten ve tüketen sistemler arasında işleri asenkron biçimde sıralayıp gecikmeli/dağıtık işlenmesini sağlayan ara katman. RabbitMQ, AWS SQS, Redis Streams; spike'ları absorbe eder, retry ve dead-letter queue ile dayanıklılık ekler.
24
- BFF (Backend for Frontend)
- Her istemci tipi (web, iOS, Android) için ayrı, optimize edilmiş backend katmanı. UI ihtiyaçlarına göre veriyi şekillendirir, kontrolü frontend ekibine bırakır; aşırı genel "tek API"nin yarattığı over-fetching ve coupling sorunlarını çözer.
25
- AWS S3 (Simple Storage Service)
- Amazon'un sınırsız ölçekli object storage servisi. 99.999999999% (11 dokuz) durability garantisi; static site hosting, image/video CDN origin, data lake katmanı, backup hedefi olarak kullanılır. Bucket-based, IAM ile erişim kontrolü.
26
- AWS EC2 (Elastic Compute Cloud)
- AWS'in sanal sunucu (instance) servisi. CPU, RAM, network, GPU çeşitliliğinde 700+ instance type; on-demand, reserved, spot fiyatlandırma. Auto Scaling Group + Load Balancer ile yatay ölçek; modern stack'lerde ECS/Fargate/Lambda öncesi temel compute katmanı.
27
- AWS Lambda
- AWS'in ilk ve en olgun serverless function-as-a-service ürünü. Kod yüklersin, AWS event'e göre çalıştırır, sadece ms cinsinden CPU süresi öder. API Gateway, S3, DynamoDB, SQS event source'lar; Node.js/Python/Go runtime'lar; cold-start ~100-300 ms tipik.
28
- AWS VPC (Virtual Private Cloud)
- AWS'te private network izolasyonu — IP range, subnet, route table, NAT gateway, internet gateway tasarladığın sanal data center. Production stack'leri public/private subnet ayrımı + NACLs + Security Groups ile katmanlı güvenliğe oturtmanın temeli.
29
- AWS CloudFront
- AWS'in global CDN servisi — 600+ edge location'da static asset, video, dinamik HTML cache'ler. Lambda@Edge ile request manipülasyonu, AWS WAF entegrasyonu, custom domain + ACM SSL; Cloudflare'in AWS-stack alternatifi.
30
- AWS Route 53
- AWS'in DNS + domain registrar servisi. Latency-based, geolocation, weighted routing policy'leriyle multi-region failover; health check + DNS failover automation; alias record'larla ELB/CloudFront/S3'e direkt bağlama (CNAME limit'lerini bypass eder).
31
- AWS SQS (Simple Queue Service)
- AWS'in managed message queue servisi. Standard (at-least-once, high throughput) ve FIFO (exactly-once, sıralı) iki tip; visibility timeout, dead-letter queue, batch send/receive standart özellikler. Lambda + SQS = serverless event processing pipeline.
32
- AWS RDS (Relational Database Service)
- AWS'in managed RDBMS servisi. PostgreSQL, MySQL, MariaDB, Oracle, SQL Server, Aurora seçenekleri; otomatik backup, multi-AZ failover, read replica, encryption at-rest. Patch + minor version upgrade AWS halleder, sen sadece query yazarsın.
33
- GCP Cloud Run
- Google Cloud'un serverless container platformu. Docker imajını yüklersin, Cloud Run scale-to-zero ve otomatik HTTPS endpoint sağlar; saniyede istemden sıfıra ölçek, request-bazlı fiyatlandırma. Knative üstüne kurulu, AWS Fargate + App Runner'ın GCP rakibi.
34
- GCP GKE (Google Kubernetes Engine)
- Google Cloud'un managed Kubernetes servisi. Standard mode (node'ları sen yönetirsin) ve Autopilot mode (full-managed, pod-bazlı fiyatlandırma) iki çeşit; Anthos ile multi-cloud K8s genişletmesi mümkün.
35
- Firebase
- Google'ın mobile + web app geliştirici platformu. Authentication, Realtime Database, Firestore, Cloud Functions, Cloud Messaging (push), Hosting, Analytics, Crashlytics tek SDK'da; MVP için backend yazmadan production-ready stack kurmanın hızlı yolu.
36
- Azure Functions
- Microsoft Azure'un serverless function-as-a-service platformu. C#, JavaScript, Python, Java, PowerShell runtime'ları; HTTP, timer, blob, event grid, service bus trigger'ları; Consumption (pay-per-use) ve Premium (always-on, vnet) plan'ları.
37
- Azure App Service
- Microsoft Azure'un PaaS web app + API hosting servisi. .NET, Java, Node.js, Python, PHP runtime; Docker container desteği; auto-scale, slot-based blue-green deployment, custom domain + Free SSL; Heroku'nun enterprise muadili.
38
- IaaS (Infrastructure as a Service)
- Cloud servis modelinin en alt katmanı: sanal sunucu, network, storage, IAM "raw" olarak tüketilir, üzerine OS + uygulama sen kurarsın. AWS EC2, GCP Compute Engine, Azure VM kanonik örnekler. Kontrolün maksimum, operational yükü en yüksek.
39
- PaaS (Platform as a Service)
- Cloud modelinin orta katmanı: OS, runtime, scaling, networking provider tarafından yönetilir; sen sadece uygulamayı yüklersin. Heroku, Vercel, Netlify, Azure App Service, Cloud Run kanonik örnekler. Operational yük en az, vendor lock-in en yüksek.
40
- SaaS (Software as a Service)
- Cloud modelinin en üst katmanı: kullanıcıya bitmiş, web tarayıcıdan kullanılan uygulama olarak sunulur. Salesforce, Slack, Notion, Figma, Google Workspace klasik örnekler. Subscription pricing, multi-tenant mimari, sıfır kurulum maliyeti.
41
- Multi-cloud
- Birden fazla cloud sağlayıcıdan (AWS + GCP, Azure + AWS) servis tüketme stratejisi. Vendor lock-in azaltır, region/regulation gereksinimini karşılar; ama operational karmaşıklık + ağ trafiği maliyeti artar. Anthos, Crossplane, Pulumi multi-cloud orchestration tool'ları.
42
- Cloud-native Architecture
- Uygulamanın doğuştan cloud servislerini (containers, microservices, managed DB, serverless, observability stack) tüketmek üzere tasarlanması ilkesi. CNCF (Cloud Native Computing Foundation) ekosistemi referans; lift-and-shift yaklaşımının tam zıttı.
43
- Helm
- Kubernetes'in paket yöneticisi — bir uygulamayı oluşturan onlarca YAML manifest'i (Deployment, Service, Ingress, ConfigMap) tek "chart" altında toplar, parametrelendirir, versiyonlar. helm install / upgrade / rollback ile cluster'a güvenli release; CD pipeline'larında standart araç.
44
- Argo CD
- Kubernetes için GitOps tabanlı continuous deployment aracı. Git repo'su = single source of truth; Argo CD cluster'ı sürekli izler ve manifest farkı varsa sync eder. Self-healing, drift detection, multi-cluster deployment, RBAC entegrasyonu modern platform engineering temeli.
45
- Kustomize
- Kubernetes manifest'lerini template'siz overlay'lerle özelleştirme aracı (kubectl'e built-in). Base manifest'i kopyalamadan environment'lar (dev/staging/prod) için patch'ler tanımlarsın. Helm'in template karmaşıklığı olmadan declarative configuration management.
46
- Service Mesh
- Microservice'ler arası trafiği yöneten infrastructure katmanı. Sidecar proxy (Envoy) her servise enjekte edilir; mTLS, retry, circuit breaker, traffic split, observability tek noktadan yönetilir. Servis kodu network kaygılarından arındırılır.
47
- Istio
- Kubernetes için en yaygın service mesh implementasyonu. Envoy proxy + control plane (istiod); mTLS by default, traffic policy (canary, weighted routing), authorization policy, distributed tracing entegrasyonu. Karmaşık olduğu için Linkerd alternatif olarak öne çıkıyor.
48
- Postmortem
- Bir incident sonrası yazılan kapsamlı analiz dokümanı. Timeline, root cause, etki, çözüm, action item'lar; blameless kültür şart — bireyleri suçlamak yerine sistemik iyileştirmeleri ortaya çıkarmak hedef. Öğrenen organizasyonun temel pratiği.
49
- Runbook
- Belirli bir incident veya operasyonel durum için adım-adım eylem rehberi. "DB read replica lag > 30s ise neresi okunur, ne çalıştırılır" gibi. On-call mühendislere 02:00'de yol gösterir; Runbook + Alert link'lemesi MTTR'ı dramatik düşürür.
50
- GitOps
- Infrastructure ve uygulama state'inin kaynağının Git olduğu deployment paradigması. Tüm değişiklikler PR + merge ile yapılır; agent (Argo CD, Flux) cluster'ı Git'e doğru sürekli reconcile eder. Audit trail otomatik, rollback git revert kadar basit.
51
- Container Registry
- Docker image'larını depolayan merkezî sunucu. Public: Docker Hub, ghcr.io. Private: AWS ECR, GCP Artifact Registry, Azure ACR, Harbor. CI build → registry push → CD pull deployment akışının orta katmanı; image signing + vulnerability scan kritik.
52
- Chaos Engineering
- Production sistemine kasıtlı arıza enjekte ederek dayanıklılığı test etme disiplini. Netflix'in Chaos Monkey aracıyla yaygınlaştı; "instance random kapatılırsa ne olur" sorusunu cevaplar. Gerçek incident'ları simüle ederek failure mode'ları erken bulur.
53
- SRE (Site Reliability Engineering)
- Google'ın 2003'te ortaya çıkardığı, ops işini software engineering metoduyla çözen disiplin. Toil otomasyonu, SLO + error budget, postmortem kültürü, on-call rotation'ın temelleri. "DevOps'un implementasyonlarından biri" şeklinde de tanımlanır.
54
- Blue/Green Deployment
- İki ayna production environment (blue: çalışan, green: yeni release) tutup load balancer'ı bir hamlede yeni versiyona çeviren deployment stratejisi. Hata olursa anında geri alma; database migration'lar dikkat ister; downtime sıfır.
55
- Canary Release
- Yeni versiyonu önce küçük bir kullanıcı dilimine (örn. %5) açıp metric'leri izleme stratejisi. Hata oranı veya latency bozulursa rollout durdurulur, bozulmazsa kademeli %25-50-100 büyütülür. Argo Rollouts, Flagger gibi araçlarla otomatize edilir.
56
- React Native
- Facebook'un (Meta) iOS + Android için tek codebase'den native uygulama üretmeye yarayan framework'ü. JS bridge / JSI üzerinden native UI bileşenlerini render eder; web React tecrübesi mobile'a aktarılır. Instagram, Discord, Shopify gibi büyük app'lerin tercihi.
57
- Flutter
- Google'ın Dart diliyle iOS + Android + web + desktop için tek codebase üreten UI framework'ü. Skia (yeni: Impeller) ile her platformda piksel-kontrollü kendi rendering'ini yapar; sonuç hızlı, tutarlı, custom-design uygulamalar.
58
- SwiftUI
- Apple'ın 2019'da tanıttığı declarative iOS/macOS/watchOS/tvOS UI framework'ü. UIKit'in imperative state yönetimini view = f(state) modeliyle değiştirir; preview canvas, animation, dark mode entegre. Yeni Apple projeleri için varsayılan tercih.
59
- Kotlin
- JetBrains'in geliştirdiği, JVM üzerinde Java'ya tam interoperable çalışan modern dil. 2017'den beri Android'in resmi tercihli dili; null safety, coroutines, data class, sealed class. Multiplatform (KMP) ile iOS'a paylaşımlı kod da mümkün.
60
- Jetpack Compose
- Google'ın Android için modern, Kotlin tabanlı declarative UI toolkit'i. XML layout'larının yerini @Composable fonksiyonlar alır; SwiftUI mantığı Android'e gelir. Material 3, animation, accessibility entegre; yeni Android projeleri için tavsiye.
61
- App Store Connect
- Apple'ın iOS app'lerini App Store'a yayınlamak için kullanılan portalı. Build upload, metadata + screenshot girişi, IAP fiyatlandırma, TestFlight beta dağıtımı, App Review submit, financial reports, sales analytics tek panelde.
62
- TestFlight
- Apple'ın iOS uygulamalarını App Store'dan önce internal/external test grubuna dağıtma servisi. 90 gün boyunca 10.000 dış test kullanıcısı, anlık feedback toplama, crash report otomatik upload. Beta yayın akışının standart aracı.
63
- Push Notification
- Mobile/desktop kullanıcısına uygulama kapalıyken bile mesaj gönderebilen sistem. Apple APNs, Google FCM platform sağlayıcıları; OneSignal, Braze gibi marketing katmanı segmentation/scheduling/A-B test sunar. Re-engagement'ın ana kanalı.
64
- Deep Linking
- Bir URL'in mobile app'in belirli bir ekranını açmasını sağlayan teknik. Custom URL scheme (myapp://) ya da modern Universal/App Link'lerle çalışır. Email/SMS kampanya tıklamasını ürün detay sayfasına taşımak ve attribution için temel.
65
- Universal Link / App Link
- Apple'ın (Universal Link) ve Google'ın (App Link) standart HTTPS URL'lerini doğrudan native app'in ilgili ekranına yönlendiren modern deep link teknolojisi. App yüklü değilse web fallback çalışır; custom scheme'lerin güvenlik açıklarını çözer.
66
- ProGuard / R8
- Android build pipeline'ında kod minify, obfuscation ve shrinking yapan araçlar. ProGuard'ın yerini AGP 3.4+ ile R8 aldı; kullanılmayan class/method'ları siler, isimleri kısaltır, APK boyutunu %30-50 azaltır + reverse engineering'i zorlaştırır.
67
- Android App Bundle (AAB)
- Google Play'in 2021'den beri zorunlu kıldığı yeni dağıtım formatı. Tek .aab içinde tüm dil/dpi/abi varyantları olur; Play Store kullanıcının cihazına özel split APK türetir. APK'ya göre indirme boyutu ortalama %15-30 daha küçük.
68
- gRPC
- Google'ın HTTP/2 + Protocol Buffers üzerine kurduğu yüksek performanslı RPC framework'ü. Strict tipli kontrat (.proto), bidirectional streaming, çoklu dil code-gen. Microservice'ler arası dahili iletişim için JSON/REST'e göre ~5-10x daha hızlı.
69
- OpenAPI / Swagger
- REST API'lerini makinece okunur YAML/JSON şemasıyla tanımlayan açık standart. Schema → Swagger UI dokümantasyonu, mock server, client SDK'ları (TypeScript, Python, Go) otomatik üretilir. API-first geliştirmenin temel taşı.
70
- GraphQL Federation
- Birden çok GraphQL servisinin tek bir "süper-graph"a birleşmesini sağlayan mimari. Apollo Federation v2 + Router referans implementasyonu. Microservice teamlerinin bağımsız geliştirip merkezi gateway üzerinden client'a tek API sunmasını mümkün kılar.
71
- WebSocket
- Tek bir TCP bağlantısı üzerinden tam-duplex (iki yönlü) iletişim kuran protokol. HTTP upgrade ile başlar, sonra düşük gecikmeli mesajlaşma sürer. Real-time chat, canlı maç skoru, collaborative editor (Google Docs), trading platformu temelidir.
72
- SSE (Server-Sent Events)
- HTTP üzerinden sadece sunucu→istemci tek yönlü stream sağlayan protokol (text/event-stream MIME type). WebSocket'tan basit, yeniden bağlanma yerleşik, proxy/firewall dostu. Stock ticker, log streaming, AI chat token streaming için ideal.
73
- Long Polling
- Tarayıcı sunucudan veri için uzun süreli HTTP isteği açar; yeni veri gelince yanıt döner ve yeni istek başlar. WebSocket olmadan "real-time"a yaklaşan eski teknik; legacy sistemlerde, kurumsal proxy ortamlarında hâlâ kullanılır.
74
- API Rate Limiting
- API tüketicisinin belirli bir zaman aralığında yapabileceği istek sayısını sınırlama mekanizması. Token bucket, leaky bucket, fixed window algoritmaları; 429 Too Many Requests + Retry-After header döner. DoS koruması ve adil paylaşım için temel.
75
- Webhook
- Bir servisin event gerçekleştiğinde başka bir servise HTTP POST gönderdiği "ters API" mekanizması. Stripe payment, GitHub commit, Shopify order — hepsi webhook ile real-time bildirilir. İmzalı (HMAC) payload + idempotency key güvenli implementasyonun şartı.
76
- API Gateway
- Backend microservice'lerinin önünde yer alan tek giriş noktası. Authentication, rate limiting, request routing, transform, caching, observability tek katmanda; istemciler için API yüzeyini sadeleştirir. AWS API Gateway, Kong, Apigee, Tyk yaygın çözümler.
77
- Blockchain
- Kriptografik olarak imzalanmış işlem bloklarının zaman sırasıyla zincire eklendiği dağıtık ledger. Tek mutable veritabanı yerine bütün katılımcı node'larda kopyası olur; consensus algoritması (PoW, PoS) doğruluğu sağlar. Bitcoin (2009) ile yaygınlaştı; Web3, NFT, DeFi'nin temeli.
78
- Smart Contract
- Blockchain üzerinde otomatik çalışan, koşul gerçekleşince kendiliğinden uygulanan kod sözleşme. Ethereum 2015'te EVM ile yaygınlaştırdı (Solidity dili); avukatsız escrow, otomatik token transfer, NFT mint, DeFi swap mantığı bunlarla yazılır. Bug = milyonlar kaybetmek demek (DAO hack 2016, Ronin 2022).
79
- NFT (Non-Fungible Token)
- Birbiriyle eşdeğer olmayan, eşsiz olarak kabul edilen token (bir Bitcoin diğeriyle aynı, bir NFT diğerine eş değil). ERC-721 / ERC-1155 standartları; sanat (CryptoPunks, BAYC), oyun item, müzik telifi, ticket gibi sahiplik kanıtı isteyen alanlarda kullanılır.
80
- ERC-20 / ERC-721 / ERC-1155
- Ethereum'un üç temel token standardı: ERC-20 fungible (USDC, UNI gibi para benzeri), ERC-721 non-fungible (her token eşsiz, NFT klasik), ERC-1155 multi-token (tek contract içinde hem fungible hem non-fungible — oyunlar için ideal). Yeni standartlar (ERC-4626 vault, ERC-6551 token-bound account) ekosistemi genişletiyor.
81
- Crypto Wallet (Custodial vs Non-custodial)
- Custodial wallet (Coinbase, Binance) anahtarları sizin için saklar — kolay ama "not your keys, not your coins". Non-custodial (MetaMask, Phantom, Rabby, Ledger) seed phrase'i siz tutar; tam kontrol ama tek hata = tüm kayıp. Web3 için non-custodial standart kabul.
82
- Seed Phrase / Mnemonic Phrase
- Wallet'ın private key'inin 12-24 kelimelik insan-okur formu (BIP-39). Yazıp güvenli yerde saklayan kullanıcı wallet'ını her cihazdan kurtarabilir; ele geçiren kişi tüm fonu çalar. Asla dijital ortamda saklanmamalı, screenshot atılmamalı; metal plaka önerilir.
83
- DeFi (Decentralized Finance)
- Banka aracısı olmadan smart contract'lar üzerinden çalışan finansal servisler ekosistemi. Lending (Aave, Compound), DEX (Uniswap, Curve), derivatives (dYdX, GMX), stablecoin issuance (Maker DAI). KYC'siz, 7/24, programmable; ama smart contract bug + regulasyon riskli.
84
- DEX (Decentralized Exchange)
- Order book yerine likidite havuzu üzerinden çalışan, on-chain takas borsası. Kullanıcılar wallet'ından doğrudan trade yapar, kustodi kaybolmaz. Uniswap (Ethereum), PancakeSwap (BNB), Raydium (Solana), Curve (stablecoin pool) lider örnekler.
85
- AMM (Automated Market Maker)
- Order book yerine matematiksel formül (en yaygın x*y=k) ile fiyat belirleyen, on-chain trading mekanizması. Liquidity provider iki token koyar, her swap fee'sinden pay alır. Uniswap V2 (klasik), V3 (concentrated liquidity), V4 (hooks) DeFi devrimi.
86
- Yield Farming
- Token'ları DeFi protokolüne (lending, AMM, staking) yatırarak ödül kazanma stratejisi. Yıllık getiri (APY) %5-1000% arasında dalgalanır; impermanent loss, smart contract risk, token devaluation gibi tuzaklar var. 2020 "DeFi summer" patlamasının temeli.
87
- Staking
- PoS blockchain'lerde token'ı lock'layıp validator olarak block doğrulama gücü kazanma + ödül alma süreci. Ethereum 2.0 staking 32 ETH gerektirir; Lido, Rocket Pool gibi liquid staking minimum kaldırır. Ekonomik olarak güvenliği finanse etmenin yolu.
88
- Gas Fee
- Ethereum gibi blockchain'lerde işlem yapmak için ödenen network ücreti. Gwei (10⁻⁹ ETH) cinsinden ölçülür; smart contract karmaşıklığı + network yoğunluğu fiyatı belirler. EIP-1559 (2021) base fee + tip modeli getirdi; L2'ler gas'i 100x ucuzlatıyor.
89
- L1 vs L2 (Layer 1 / Layer 2)
- L1 = ana blockchain (Ethereum, Bitcoin, Solana); L2 = ana zincir üzerine kurulu, ölçeklendirme için yapılan ikinci katman (Arbitrum, Optimism, zkSync, Polygon zkEVM, Base). L2 işlem maliyetini 100x düşürür, latency'yi düşürür, güvenliği L1'den miras alır.
90
- Optimistic Rollup
- L2 ölçeklenme tekniği — işlemleri off-chain toplar, tek özet hash'i L1'e yazar; "kimse aksini ispatlamadıkça doğru" varsayımıyla çalışır. 7 günlük challenge window'u var (fund withdraw için bekleme). Arbitrum, Optimism, Base bu modelde.
91
- ZK Rollup (Zero-Knowledge Rollup)
- Optimistic Rollup'ın halefi sayılan modern L2 modeli — her batch için Zero-Knowledge cryptographic proof üretip L1'e gönderir; doğrulama anında, withdraw bekleme yok. zkSync Era, Polygon zkEVM, Starknet, Linea örnekler. Ethereum roadmap'inin uzun vadeli kazananı.
92
- DAO (Decentralized Autonomous Organization)
- On-chain governance ile yönetilen, smart contract'a yazılı kuralları olan organizasyon. Token holder'lar proposal yazar ve oylar; çıkan kararı kod otomatik uygular. Uniswap, Maker, ENS, Aragon, Snapshot voting. CEO'suz şirket vizyonu — pratikte bürokrasi sürtünmesi var.
93
- Tokenomics
- Bir crypto projesinin token ekonomisinin tasarımı: total supply, dağılım (team/investor/community), unlock schedule, inflation rate, kullanım yerleri (governance, staking, fee), buyback/burn mekanizması. Doğru tokenomics olmadan teknoloji ne kadar iyi olursa olsun proje çöker.
94
- Stablecoin
- Bir fiat para birimine (genelde USD) sabitlenmiş crypto token. Üç ana tür: fiat-backed (USDT, USDC), crypto-collateralized (DAI), algorithmic (UST — 2022'de battı). On-chain ödeme, DeFi pair tarafı, exchange unit-of-account olarak kritik. 2024'te toplam supply $200B üzeri.
95
- IPFS (InterPlanetary File System)
- Merkezî server yerine peer-to-peer node'lar arasında dosya barındırma protokolü. İçerik adresleme (CID hash); aynı dosya hangi node'da olursa olsun aynı CID'ye sahip. NFT metadata'sı, decentralized web depolaması için kritik; Filecoin ekonomik teşvik katmanı.
96
- Soulbound Token (SBT)
- Vitalik Buterin'in 2022'de önerdiği, transfer edilemez NFT türü. Üniversite diploması, KYC durumu, on-chain reputation, etkinlik attendance gibi "kişiye özel" verileri taşımak için. NFT pazarına satılamayan bu token'lar Web3'ün kimlik altyapısı olabilir.
97
- MEV (Maximal Extractable Value)
- Validator/searcher'ların mempool'daki bekleyen işlemlerin sırasını manipüle ederek elde ettiği ekstra kâr. Sandwich attack, front-running, back-running tipik vektörler. Ethereum'da yıllık milyar $'lar; Flashbots gibi MEV-relay'ler bu pazarı şeffaflaştırıyor.
98
- Account Abstraction (ERC-4337)
- Ethereum kullanıcısının "EOA" (Externally Owned Account) yerine smart contract wallet kullanmasını sağlayan standard (2023 mainnet). Social recovery, gas-sponsorship, multi-sig, batch transaction, biometric auth gibi özellikler kullanıcıyı seed phrase derdinden kurtarıyor; mass adoption'ın anahtarı.
99
- Game BaaS (PlayFab, Nakama, GameLift)
- Oyun backend'i için Backend-as-a-Service: hesap, leaderboard, matchmaking, cloud save, IAP receipt validation, server hosting, anti-cheat tek SDK'da. Microsoft PlayFab, AWS GameLift, Heroic Labs Nakama, Photon Engine, Unity Gaming Services. Indie'nin ölçeklenmesinin sırrı.
100
- Game Engine (Unity / Unreal / Godot)
- Oyun yapımının yazılım altyapısı. Unity (C#, mobile + 2D dominant, $2K+/seat), Unreal Engine (C++ + Blueprint, AAA + photoreal, %5 royalty), Godot (open-source, GDScript, indie favorisi). 2024 itibarıyla mobile oyunların %70'i Unity, AAA'lerin %50'si Unreal.
101
- Server Tick Rate
- Multiplayer oyun sunucusunun saniyede kaç kez state'i hesapladığı oran. CS:GO 64 tick (default), 128 tick (premium), Valorant 128 tick, Call of Duty Warzone 20 tick. Düşük tick rate = "input delay", "rubberbanding"; yüksek tick rate = sunucu maliyeti exponential artış.
102
- RTP (Real-Time Payments)
- Saniyeler içinde 7/24 banka transfer'i sağlayan modern ödeme şebekesi. ABD'de The Clearing House RTP + FedNow (2023), Brezilya Pix, Hindistan UPI, Avrupa SEPA Instant, Türkiye FAST. Geleneksel ACH/SWIFT'e göre saatler yerine anında settlement.
103
- ACH (Automated Clearing House)
- ABD'nin elektronik banka transfer şebekesi (1974). Bordro, fatura ödemesi, B2B transfer, direct debit gibi düşük-acil yüksek-volume işlem; settlement 1-3 iş günü, fee $0.20-1. RTP + FedNow yükselse de 2024 itibarıyla yıllık 30B+ işlem ile dominant.
104
- SEPA (Single Euro Payments Area)
- 36 Avrupa ülkesinde euro transfer'i standartlaştıran çatı. SEPA Credit Transfer (Standard, T+1), SEPA Instant (10 saniye, 7/24), SEPA Direct Debit. IBAN + BIC tek format; Avrupa B2B/B2C ödemenin omurgası, fee minimum.
105
- SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication)
- 11.000+ banka ve finansal kurum arasındaki uluslararası mesajlaşma ağı. Para transferi taşımaz; her transfer için MT103 / MT202 / ISO 20022 mesajı taşır, gerçek transfer correspondent banking üzerinden olur. SWIFT-rakip alternatifler: CIPS (Çin), SPFS (Rusya), CBDC sistemleri.
106
- Open Banking (PSD2)
- Banka müşterisinin verisini + ödeme initiasyonunu üçüncü taraf fintech'le paylaşmasını yetkilendiren AB regülasyonu (2018). PSD2 → AISP (account info), PISP (payment initiation) lisansları doğdu; UK Open Banking, AB PSD3 (2024-25) sürerken sektör 100B$+ market'a evriliyor.
107
- Banking-as-a-Service (BaaS)
- Lisanslı bankanın API + altyapısını fintech'lerin / SaaS şirketlerinin kendi ürünlerinin içinde finansal hizmet sunması için açtığı model. Stripe Treasury, Unit, Synapse, Solaris (Avrupa); compliance, KYC, ledger, card issuing, account creation tek API'de. Fintech rüzgarının altyapısı.
108
- ISO 20022
- Finansal mesajların yeni-nesil XML/JSON tabanlı standardı. SWIFT MT mesajlarını 2025'te resmen değiştiriyor; daha zengin payload (debtor/creditor metadata, structured remittance), better fraud detection. SEPA Instant, FedNow, Pix, UPI hep ISO 20022 üstüne kurulu.
109
- Green Hosting
- Veri merkezini %100 yenilenebilir enerji ile çalıştıran ve karbon-nötr olduğunu sertifikalandıran web hosting modeli. The Green Web Foundation 100K+ green-certified host'u izler; Cloudflare, GreenGeeks, Kualo, A2 Hosting popüler. Sustainable Web Manifesto'nun ilk uygulanma noktası.
110
- 00 Roibase
- Herkesin birlikte çalışmayı hayal ettiği butik dijital pazarlama ajansı.
111
- DORA Metrics
- Google'ın DevOps Research & Assessment ekibinin yayımladığı 4 mühendislik performans metric'i: Deployment Frequency, Lead Time for Changes, MTTR (Mean Time to Restore), Change Failure Rate. "Elite" ekipler günde-deploy yapar, MTTR < 1h, change failure < %5.
112
- Internal Developer Platform (IDP)
- Geliştiricilere self-service ortamlar, deployment, observability, secret management sunan iç platform katmanı. "Şu repo'yu deploy et, log'ları gör, env'leri yönet"i tek arayüzde toplar. Backstage, Humanitec, Port; modern platform engineering'in çıktı ürünü.
113
- Backstage (Spotify)
- Spotify'ın 2020'de açık kaynak yaptığı en yaygın IDP framework'ü. Service catalog, software templates, TechDocs, scaffolder, plugin marketplace; Spotify, Netflix, American Airlines, Expedia kullanıyor. Modern platform engineering'in de-facto referansı.
114
- Golden Path
- Bir şirket içinde "yeni servis nasıl kurulur, nasıl deploy edilir, nasıl gözlemlenir" sorularına en kısa + en güvenli pratik cevabı veren resmi yol. Backstage scaffolder template'leri, Helm chart'ları, opinionated CI pipeline; "şu adımı takip et, en az kararla MVP'ye çık" deneyimi.
115
- Platform Engineering
- Yazılım ekiplerini "DevOps her şey her tüm ekibin sorumluluğu" yükünden kurtarmak için kurulan, internal product-as-platform disiplini. Hedef: developer self-service + cognitive load azaltma + standartlaşma. CNCF, ThoughtWorks, Gartner 2023'ten itibaren mainstream kabul ediyor.
116
- Lead Time for Changes
- Bir code commit'in production'a inmesi için geçen süre. DORA metric'lerinin biri; Elite ekipte saatler, Low-performer'da haftalar/aylar. CI/CD optimization, trunk-based development, feature flag'lerle düşürülür.
117
- Cycle Time (Engineering)
- Bir issue'nun "in progress"e alınmasından kapanmasına kadar geçen süre. JIRA / Linear / GitHub Projects raporlarının temel metric'i; sağlıklı ekiplerde 2-5 gün, problemli ekiplerde 2-4 hafta. Lead time'ın kuzeni; iş akışındaki bottleneck'leri görünür kılar.
118
- Pull Request Metrics
- PR yaşam döngüsünün ölçülen göstergeleri: time to first review, review depth, idle time, PR size (lines changed), merge frequency. LinearB, Pluralsight Flow, Swarmia, GitHub Insights raporlar; sağlıklı PR ortalaması 200-300 satır + 24h merge time.
119
- Code Review Time
- PR'ın açılmasından review onayına kadar geçen süre. <4h ideal, 24h kabul, 3+ gün toxic. CODEOWNERS dosyası, dedicated reviewer rotation, AI-powered review (CodeRabbit, GitHub Copilot Code Review) düşürür.
120
- Pre-commit Hook
- Commit'ten önce git'in otomatik çalıştırdığı script. Lint, format, type-check, secret-scan, conventional-commit kontrolü; .git/hooks/pre-commit'te yaşar. Husky + lint-staged + commitlint klasik kombinasyon; CI'a hatalı kod gitmesini engelleyen ilk savunma hattı.
121
- Husky
- JavaScript ekosisteminde Git hook'larını npm package olarak yönetmenin standart aracı. .husky/ klasörüne hook script'leri konur, tüm geliştiriciler aynı pre-commit / pre-push deneyimini yaşar. v9 modern config ile commit-msg lint, branch-name check, no-typeerror gate.
122
- Conventional Commits
- Commit mesajları için standardize prefix sözdizimi: feat:, fix:, chore:, refactor:, docs:, test:, perf:, ci:. Versiyon-otomatik semantic-release, otomatik changelog, breaking-change detection için temel. commitlint ile lint'lenir, pre-commit hook'tan engellenir.
123
- Semantic Versioning (semver)
- MAJOR.MINOR.PATCH formatında versiyon numaralandırma standardı. MAJOR: breaking change, MINOR: backward-compatible feature, PATCH: bug fix. npm, cargo, pip ekosisteminde dependency resolution'ın temeli. semantic-release commit mesajlarından otomatik versiyonlar.
124
- Changeset / Changesets
- Monorepo'larda birden çok package'in versiyonunu + changelog'unu yöneten araç (Atlassian + Vercel). Geliştirici PR'da bir changeset markdown dosyası oluşturur, merge'da otomatik versionbump + changelog generation + npm publish. Turborepo + Nx ekosistemi standart.
125
- Monorepo Tooling (Nx / Turborepo / Lerna)
- Tek repository'de birden çok package + uygulama yönetmeyi kolaylaştıran build orchestration araçları. Nx (Nrwl, batteries-included, ML-driven cache), Turborepo (Vercel, hızlı + basit), Lerna (eski standart). Affected-only build, remote cache, parallel execution kritik.
126
- Workspace (npm / pnpm / yarn)
- Tek package.json altında birden çok alt paketi yönetme native özelliği. pnpm workspaces (en hızlı, hard-link based), yarn workspaces (klasik), npm workspaces (v7+ ile). Symlink optimizasyonu + share-lockfile + cross-package script tek-komut çalıştırma.
127
- AI Pair Programming (Copilot / Cursor / Cline)
- Geliştiricinin code editor'ünde LLM ile beraber kod yazması. GitHub Copilot (autocomplete + chat), Cursor (Claude/GPT-4 native IDE), Windsurf, Cline (agentic), Tabnine, Codeium seçenekler. Modern dev productivity'sini %30-50 yükseltir; AI-native development era'sını başlattı.
128
- PagerDuty / Opsgenie (On-Call Tools)
- On-call rotation'ı, alert routing'i, escalation policy'sini, incident response'unu yöneten platform. PagerDuty (lider), Atlassian Opsgenie, FireHydrant, Squadcast, Rootly. Alert fatigue'i önler, "doğru kişiyi doğru zamanda" uyandırır; SRE'nin günlük araç seti.
129
- Engineering Velocity
- Bir mühendislik ekibinin "ne kadar değer üretiyor" sorusunun komposit cevabı. Sadece commit/PR sayısı değil; cycle time, deployment frequency, scope completion oranı, business outcome'lar bütünü. Linearity Index, Jellyfish, Code Climate Velocity sayısallaştırma araçları.
130
- Trunk-Based Development
- Long-lived feature branch yerine, geliştiricilerin günlük (ya da daha sık) main/trunk'a küçük commit'lerle entegre olduğu git stratejisi. Continuous Integration'ın saf hali; merge conflict azaltır, deployment frequency yükseltir. Feature flag'lerle birlikte modern DevOps'un standardı.
131
- Feature Flag (Toggles)
- Kodun production'a deploy edilmiş ama henüz son kullanıcılara açılmamış halde tutulması; runtime'da on/off geçilir. LaunchDarkly, Statsig, Unleash, GrowthBook, Optimizely. Trunk-based development'in olmazsa olmazı; canary release, gradual rollout, A/B test, kill switch için temel.
132
- Build Pipeline Time
- CI pipeline'ının toplam çalışma süresi. <5 dk healthy, 5-15 dk acceptable, >30 dk dev velocity'yi öldürür. Cache, paralel job, test sharding, affected-only build, infra optimization ile düşürülür. PR turnaround time'ın direkt belirleyicisi.
133
- Linter (ESLint / Prettier / Biome)
- Code style + olası bug'ları statik analizle yakalayan araç ailesi. ESLint (rules + plugins, JS/TS standart), Prettier (opinionated formatter), Biome (Rust-yazılı modern alternatif, hız 100x). pre-commit hook + IDE plugin'iyle dev workflow'una entegre olur; tutarlılık + bug-prevention.
134
- Test Sharding
- Test suite'ini paralel çalışacak küçük parçalara bölme tekniği. 10K test'i 10 shard'a böler, 10x hızlı çalışır. Jest, Vitest, Playwright, Cypress native sharding; CI runner'lar (GitHub Actions matrix, CircleCI parallelism) destekler. Build time düşürmenin en hızlı kazanımı.
135
- Path Aliases (TypeScript / Vite / Webpack)
- "../../../components/Button" yerine "@/components/Button" gibi temiz import path'leri tanımlama. tsconfig.json paths, vite.config.ts resolve.alias, webpack resolve.alias'ta yapılır. Refactor güvenliği + okunabilirlik + IDE auto-import desteği iyileşir; modern monorepo + Nuxt + Next ekosisteminde standart.
136
- Error Budget Alerting
- SLO'nun karşıtı olan error budget'ın tüketim hızını izleyen alert sistemi. Burn rate alert: "Bu 1 saatte 30-day budget'ın %10'u tüketildi → page on-call". Multi-window multi-burn-rate alert (Google SRE Workbook) modern standart; alert fatigue olmadan gerçek incident yakalar.
137
- CI Cache (GitHub Actions / CircleCI / GitLab)
- Build adımlarının çıktısını CI runner'lar arasında saklayıp tekrar kullanma mekanizması. node_modules, pip dependencies, Docker layer, Turborepo remote cache; pipeline süresini 3-10x kısaltır. Modern dev productivity'nin gizli kahramanı.
138
- SoC (System on a Chip)
- CPU + GPU + RAM + modem + ISP + NPU'yu tek bir silikon parçada birleştiren entegre çip. Mobile cihazların kalbi: Apple A17, Snapdragon 8 Gen 3, Tensor G4, MediaTek Dimensity. Boyut + güç verimliliği + maliyet avantajı; ayrı çip kombinasyonuna göre 5-10x verimli.
139
- NPU (Neural Processing Unit)
- Sinir ağı inference'ı için optimize edilmiş çip. Apple Neural Engine 38 TOPS, Qualcomm Hexagon, Google Tensor TPU; on-device LLM, computer vision, voice transcription için kritik. iPhone'un Live Text, Siri offline, Genmoji çalıştığı yer.
140
- TPU (Tensor Processing Unit)
- Google'ın 2016'da TensorFlow için tasarladığı, matrix multiply'a optimize edilmiş ASIC. v5p (2024) 459 TFLOPS bf16; Google Cloud TPU pod'u 8K+ chip ile yıllık 8 zettaflops. GPT-equivalent LLM training için NVIDIA H100 ile birlikte iki ana opsiyon.
141
- Apple Silicon (M-series)
- Apple'ın 2020'de Intel'i bırakıp ARM-tabanlı kendi çiplerine geçmesi. M1, M2, M3, M4 — Mac, iPad Pro, Vision Pro'da; unified memory architecture, performance core + efficiency core. Mac'i mobile-grade güç tüketimine indirdi; LLM workload'unda da rekabetçi.
142
- RISC-V
- Açık kaynak instruction set architecture (UC Berkeley 2010). Lisans ücreti yok, custom uzantı serbest; Western Digital, NVIDIA, SiFive, Alibaba (XuanTie) ana destekçiler. Çin'in ABD chip yaptırımlarına alternatif yolu; modular, royalty-free ARM rakibi.
143
- MCU (Microcontroller Unit)
- Tek çipte CPU + flash + RAM + I/O barındıran düşük güçlü mikrodenetleyici. ARM Cortex-M, ESP32, STM32, Arduino temel; saat, sensör, akıllı ev cihazı, otomotiv ECU'da yaşar. mW-µW seviyesinde güç tüketimi, $0.50-5 maliyet; IoT'nin temel taşı.
144
- ONNX Runtime
- Microsoft'un Open Neural Network Exchange formatı için cross-platform inference engine'i. PyTorch / TensorFlow modellerini ONNX'e export edip CPU, GPU, NPU, mobile, browser (WebAssembly), edge device'da çalıştırmak için. AI deployment'ın "USB-C"si.
145
- Core ML (Apple)
- Apple'ın iOS/macOS için on-device ML framework'ü. Object detection, NLP, image segmentation, speech recognition modelleri Neural Engine'de optimize çalışır. coremltools ile PyTorch/TensorFlow → .mlpackage dönüşümü; iOS app'lerin AI sırrı.
146
- TensorFlow Lite
- Google'ın mobile + edge için optimize TensorFlow varyantı. Android Neural Networks API, iOS Metal, Edge TPU, Coral devices destekler; .tflite dosyaları 1-100MB. Quantization (int8, float16) ile model boyutu 4x küçülür.
147
- MQTT
- IoT için optimize edilmiş, publish-subscribe modeli üzerine kurulu hafif messaging protokolü. Düşük bant + yüksek latency network'lerinde çalışacak şekilde tasarlandı; broker (Mosquitto, HiveMQ, AWS IoT Core, EMQX) üzerinden milyonlarca cihaz aynı anda mesajlaşır.
148
- CoAP (Constrained Application Protocol)
- IETF'nin düşük güçlü IoT cihazları için tasarladığı HTTP-benzeri ama UDP-tabanlı protokol. RFC 7252; battery-powered sensor, smart meter, smart agriculture'da yaygın. Her IoT mesh'i için MQTT'nin alternatifi; resource discovery + observe/notify pattern.
149
- OPC UA (Open Platform Communications United Architecture)
- Endüstriyel IoT'nin de-facto iletişim standardı. Factory automation, robotik, SCADA, Industry 4.0; PLC'ler ve makineler arası secure machine-to-machine messaging. OPC Foundation tarafından sürdürülür; OPC UA'sız modern fabrika düşünülemez.
150
- Matter (IoT)
- Apple, Google, Amazon, Samsung'un kurduğu Connectivity Standards Alliance'ın smart home interoperability standardı (2022). Wi-Fi + Thread + Ethernet üzerinden çalışır; Apple Home, Google Home, Alexa, SmartThings cross-ecosystem kontrol. "IoT Babel" sorununu çözen ilk büyük girişim.
151
- Thread (IoT Mesh)
- Düşük güçlü IPv6-tabanlı mesh network protokolü (Nest 2014, Thread Group). Smart home cihazları arasında self-healing mesh kurar; Matter'ın altında çalışır. Wi-Fi'ya göre 100x daha az güç tüketir; Apple HomePod, Google Nest hub Thread border router olur.
152
- Zigbee / Z-Wave
- Klasik smart home mesh network protokolleri. Zigbee 2.4 GHz (Philips Hue, Hue Bridge, IKEA Trådfri); Z-Wave 800-900 MHz, daha iyi penetrasyon ama proprietary. Matter'ın yükselişiyle her ikisi de geçici döneme girdi; backward compatibility hala önemli.
153
- LoRaWAN
- Long Range Wide Area Network — 10-15 km menzilli, ultra düşük güçlü, sub-GHz IoT iletişim protokolü. Akıllı tarım, asset tracking, smart city, smart meter; battery-powered cihaz yıllarca çalışır. The Things Network global community network ücretsiz altyapı sunar.
154
- Industrial IoT (IIoT)
- Sensor + actuator + data analytics ile fabrika, enerji, ulaşım, sağlık operasyonlarını dijitalleştirme. Predictive maintenance, OEE optimization, supply chain visibility, digital thread. PTC, Siemens MindSphere, GE Predix, AWS IoT lider platformlar; Industry 4.0'in atomu.
155
- SCADA (Supervisory Control & Data Acquisition)
- Endüstriyel süreçleri (su şebekesi, elektrik, petrol boru hattı, demiryolu) merkezi olarak izleyip kontrol eden sistem. PLC + RTU + HMI + historian veri tabanı; Siemens WinCC, Schneider Electric, Honeywell. Industry 4.0 + IoT öncesi modernizasyonun temel infrastructure katmanı.
156
- Smart Home Hub (HomePod / Echo / Nest Hub)
- Smart home cihazlarını birleştiren merkezi controller. Apple HomePod (HomeKit + Matter), Amazon Echo Hub (Alexa), Google Nest Hub (Google Home + Matter); Thread border router + Zigbee/Z-Wave köprüsü. Sesli komut + scene automation + presence detection.
157
- Wearable Sensor
- Vücutta taşınan, sürekli biyolojik veri toplayan cihaz. Apple Watch ECG + heart rate, Whoop strain + recovery, Oura ring sleep, Dexcom CGM (continuous glucose monitor). Health + fitness + medical kullanımının patlaması; HealthKit / Apple HealthKit + Google Fit veri katmanı.
158
- AR/VR Headset (Vision Pro / Quest / Index)
- Kafaya takılan, immersive AR + VR deneyim sağlayan cihaz. Apple Vision Pro (spatial computing, $3499), Meta Quest 3 ($499 Quest Pro $999), Valve Index, Pico 4. NPU + eye tracking + hand tracking + foveated rendering; gaming + productivity + 3D collaboration vurgusu.
159
- Mobile / IoT Edge Compute (Coral / Jetson)
- Edge AI workload'larını çalıştırmak için tasarlanmış küçük formfaktörlü developer board'ları. Google Coral USB Accelerator + Dev Board (Edge TPU), NVIDIA Jetson Nano/Orin (CUDA + Tensor Core). Robotik, drone, smart camera, kiosk için $50-2000 fiyat aralığında AI computing.
160
- PropTech
- Real Estate sektörünü dijitalleştiren teknoloji segmenti. Listing portal (Zillow, Sahibinden, Hepsiemlak), property mgmt SaaS (AppFolio, Buildium), co-living (WeLive), iBuying (Opendoor), construction tech (Procore), smart building IoT. 2024 küresel PropTech yatırımı $13B+.
161
- HealthTech / Digital Health
- Sağlık sektörünün dijital dönüşümü. Telemedicine, EHR, wearable health monitoring, AI diagnostics, digital therapeutics (Pear Therapeutics, Akili), mental health app (Calm, Headspace, Lyra), fertility (Clue, Flo). 2024 küresel digital health pazarı $660B; eski sağlık sektörünün CRM'i.
162
- Telemedicine / Telehealth
- Doktorla videoyla görüşme + uzaktan reçete + remote monitoring sağlayan dijital sağlık modeli. COVID'de patlama: ABD'de 2019 %1 → 2023 %30 vizit. Teladoc, Amwell, Doctolib, Medisana, Türkiye'de Mosi.health, Teledoktor; pandemiden sonra mainstream + regulated.
163
- EdTech
- Eğitim sektörünü dijitalleştiren tech segment. K-12 (Khan Academy, Duolingo school edition), higher ed (Coursera, Udacity), professional learning (Udemy Business, LinkedIn Learning), tutoring (Brainly, Chegg), corporate training (Udacity Nanodegree). 2024 global EdTech $250B+ pazar.
164
- LMS (Learning Management System)
- Eğitim içeriğini host eden, kursları + quiz'leri + ödevleri + ilerleme takibini barındıran platform. Moodle (open-source), Canvas (akademi), Blackboard (kurumsal), Cornerstone, Docebo, Workday Learning. K-12, üniversite, kurumsal training'in altyapısı.
165
- MOOC (Massive Open Online Course)
- "Kitle internet kursu" — binlerce öğrencinin aynı anda katıldığı online ders. Coursera (Stanford'tan çıktı 2012), edX (MIT + Harvard), Udacity, FutureLearn. AI, data science, business kursları en yaygın; "ücretsiz öğren, sertifika için öde" modeli.
166
- AgriTech / Precision Agriculture
- Tarım sektörünün dijital dönüşümü. GPS-guided tractor (John Deere autonomous), drone crop monitoring (DJI Agras, XAG), soil sensor IoT, satellite imagery (Planet Labs), variable rate fertilization, livestock wearables, vertical farming. 2030'da $30B+ market.
167
- Vertical Farming
- Bina içinde dikey katmanlarda hidroponic + LED ile tarım. Su tüketimi geleneksel tarımın %90 azı, pestisit yok, year-round üretim, şehir-merkezli dağıtım. Plenty (Walmart yatırımı), Bowery, AeroFarms, AppHarvest; ekonomik fizibilitenin enerji maliyetiyle savaşı sürüyor.
168
- Smart City
- IoT + AI + open data ile şehri yönetilen platform. Trafik optimizasyonu, akıllı park, elektrik şebekesi (smart grid), atık toplama, hava kalitesi, public safety. Singapore Smart Nation, Barcelona Sentilo, Helsinki, Songdo Korea örnekler. CityOS + digital twin + 5G'nin birleşimi.
169
- MaaS (Mobility-as-a-Service)
- Toplu taşıma + araç paylaşımı + bisiklet kiralama + e-scooter + taksi'yi tek app + tek ödeme ile sunan urban mobility model. Helsinki Whim, Berlin Jelbi, Vienna WienMobil; akıllı şehirin "Netflix of transit"i. Geleneksel ulaşımın CRM + commerce katmanı.
170
- LegalTech
- Hukuk sektörünü dijitalleştiren tech segment. Contract management (Ironclad, DocuSign CLM, Juro), e-discovery (Relativity), legal research (Casetext / Harvey AI), document automation (Lawgeex, Genie AI), AI legal assistant (Harvey by OpenAI + Allen & Overy). Genel olarak avukat saatini AI ile dramatic kısaltıyor.
171
- SportsTech
- Spor sektörünün dijitalleştiği tech segment. Wearable performance (Catapult, Whoop), video analysis (Hudl, Stats Perform), fan engagement (Socios.com, NBA Top Shot NFTs), online sports betting (DraftKings, FanDuel), training app (Zwift, Peloton). Sporun TV-tek-ekran döneminden kişisel deneyim çağına geçişi.
172
- CleanTech / Renewable Energy
- Yenilenebilir enerji + verimlilik teknolojileri. Solar PV (First Solar, Enphase, Tesla Solar), onshore + offshore wind (Vestas, Ørsted), battery storage (Tesla Megapack, CATL), heat pump (Mitsubishi, Daikin), green hydrogen, geothermal (Fervo Energy). 2030'a $1T+ küresel yatırım rakamı.
173
- Robotaxi / Autonomous Vehicle
- İnsansız taksiler + sürücüsüz araçlar. Waymo (Alphabet, Phoenix + SF + LA commercial 2024), Cruise (GM, regulatory pause), Baidu Apollo Go (Çin), Tesla Robotaxi (2025 hedef). Lidar + radar + camera + AI; Level 4 autonomy: belirli geofence'te tam-otonom.
174
- Spatial Computing
- AR/VR'in ötesinde, fiziksel + dijital dünyaları aynı koordinat sisteminde birleştiren paradigma. Apple Vision Pro'nun lansman terimi (2024); eye tracking + hand tracking + scene understanding ile sanal nesneler odanızdaki masada gerçekten "duruyormuş" gibi davranır. Computing'in mouse + keyboard sonrası 4. dalgası.
175
- BCI (Brain-Computer Interface)
- Beyin sinyallerini doğrudan bilgisayara aktaran teknoloji. Neuralink (Elon Musk, 2024 ilk insan implant), Synchron (less-invasive endovascular), Blackrock Neurotech, Paradromics. ALS hastaları için thought-typing, paraplegic için robotic arm kontrolü; etik sınırların derin tartışıldığı sınır.
176
- Synthetic Biology / Biotech
- DNA mühendisliği ile yeni biyolojik sistem tasarlama. CRISPR-Cas9 gene editing, mRNA vaccine (Moderna, BioNTech), synthetic meat (Upside Foods, Mosa Meat), bioreactor manufacturing, AI-driven drug discovery (Insilico, Recursion, Isomorphic Labs). Sektörün büyümesi tıp + tarım + materials + biofuels'ı dönüştürüyor.
177
- Quantum Computing
- Kuantum mekaniği prensiplerini (superposition, entanglement) kullanan yeni paradigma bilgi işlem. IBM Quantum, Google Quantum AI (Sycamore), IonQ, PsiQuantum, Atom Computing; cryptography'i kıracak (Shor algoritması) potansiyeli ve drug discovery'de transformatif. NISQ era'sındayız.
178
- Post-Quantum Cryptography (PQC)
- Quantum computer'ların kıramayacağı, lattice-based + hash-based + code-based + isogeny-based algoritmalardan oluşan yeni kriptografi. NIST 2024'te ML-KEM, ML-DSA, SLH-DSA standartlarını yayımladı; "harvest now, decrypt later" tehdidine karşı bugün migrasyon zorunlu.